Σημειωματάριο

Μαντινάδες ευχές για γιορτές και γενέθλια

Δε θέλω δάκρυ συμφοράς
ποτέ σου να γνωρίσεις,
εκτός εκείνα της χαράς
κάθε που θα δακρύσεις..."

"Τίνος λαού αλφάβητο
τι λέξεις να ταιριάξω
για να χωρέσουν οι ευχές
που θέλω να σου γράψω."

"Κρόσσια κρατώ του φεγγαριού
του ήλιου ακτίνες παίρνω,
για να κεντήσω τις ευχές
που σήμερα σου στέλνω. "

"Φεγγάρι απο το κήπο σου
όλες τις βιόλες κόψε
στην αγκαλία της να τσι πάς
απου γιορτάζει απόψε."

"Σου εύχομαι τα χείλη σου
πίκρα να μην γνωρίσουν,
και τα γλυκά ματάκια σου
ποτέ να μην δακρύσουν!!"

"Κάθε που θα 'χεις συννεφιά
η ευχή μου είναι μαζί σου,
να'ναι σαν μέρα γιορτινή
ολόκληρη η ζωή σου."

"Γενέθλια σου..και θα ρθώ
λουλούδια να σου φέρω
σε έναν άγγελο μικρό
τι άλλο να προσφέρω."

"Οσες χιλιαδες μπαλωθιες
στην Κρητη εχουν παιξει
τοσες χαρες αμετριτες
η μοιρα να σου πεψει!"

"Σου εύχομαι μες στη ζωή
το πόνο μη γνωρίσεις
και να 'ναι μόνο από χαρά
όποτε θα δακρύσεις. "

"Πάρε τις πιο καλές μου ευχές
και βαλ' τες στην καρδιά σου,
δε θα 'μαι εγώ μα θα 'ναι αυτές
όπου κι αν πας κοντά σου... "

"Χρόνια πολλά και μια ευχή
ξεχωριστή για σένα
να ζεις καλά για να περνώ
και 'γω ευτυχισμένα.."

"Θέλω αστέρι να γενώ
για τα γενέθλιά σου
τα πέφτω όπως θα φυσάς
στην τούρτα τα κεριά σου"

"Έφυγε η σκέψη από νωρίς,
μακρύ ταξίδι πάει,
να ευχηθεί «χρόνια πολλά»
σε όσους αγαπάει!"

"Χρόνια πολλά σου εύχομαι
για τα γενέθλια σου
και να σου στέλνει ο θεός
ότι ποθεί η καρδιά σου."

"Θα στείλω αηδόνια του βουνού
Πουλιά του παραδείσου
Για να σου πούν Χρόνια Πολλά
Κι ότι ποθεί η ψυχή σου..."

Μην ξαφνιαστείς αν αισθανθείς
την σκέψη μου κοντά σου
χρόνια πολλά ήρθε να σου πει
για τα γενέθλια σου"

"Χρόνια πολλά σου εύχομαι,
μέσα από την καρδιά μου,
και όσα γενέθλια έρχονται,
να τα περνάς κοντά μου."

χρόνια πολλά σε μια ψυχή
γεμάτη καλοσύνη
που ο θεός μόνο χαρές
αξίζει να της δίνει"

Χρονια πολλα, πολλές χαρές,
καημό να μη γνωρίσεις
κι ότι στ' αλήθεια επιθυμείς,
γρήγορα ν' αποκτήσεις!!!!!!!!!!!!!!"

"Με ταχυδρόμο την καρδιά,
γράμμα τη σκέψη κάνω,
στέλνω τα χρόνια μου πολλά,
σε φίλους που δε φτάνω. "

"Ενα αστέρι του ουρανού
σήμερα που γιορτάζεις
να σου χαρίσω θα'θελα
αφου πολύ του μοιάζεις..."

"Πάρε τις πιο καλές μου ευχές
και βάλτες στην καρδιά σου
δεν είμαι εγώ,κι ας είναι αυτές
όπου κι αν πας κοντά σου"

"Χρόνια Πολλά δε θα σου πω
για θα στο πούνε όλοι!
Μονάχα θα σου ευχηθώ,
χαμόγελο να ΄ναι η ζωή σου όλη!!"

"Ό,τι τα μάτια αναζητούν
και ό,τι ποθεί η ψυχή σου
να γίνουν δώρα από τον Θεό
σήμερα στην γιορτή σου!"

Χρόνια πολλά σε μια ψυχή
γεμάτη καλοσύνη
που ο θεός μόνο χαρές
αξίζει να της δίνει"

"Χρόνια πολλά και μια ευχή
ξεχωριστή για σένα
να ζεις καλά για να περνώ
και 'γω ευτυχισμένα.."

"Ποτέ καημό να μην ιδείς
εσύ μες στη ζωή σου
χρυσή να είναι η ζήση σου
κι η Παναγιά μαζί σου. "

"Χρόνια πολλά σου εύχομαι
σήμερα που γιορτάζεις
φαΐ πιοτό και χρήματα
να μη τα λογαριάσεις.."

"Χρόνια πολλά σου εύχομαι
να τα εκατοστήσεις,
βάσανα,δάκρυα πικρά
ποτέ σου να μη ζήσεις. "

"Σαν ξημερώσει η γιορτή
κι ο ήλιος ανατείλει
ευχές πάρε αμέτρητες
απ'τα δικά μου χείλη"

"Αυτό που πάντα νοσταλγείς
όνειρο να μη μείνει
να στο χαρίσει η μοίρα σου
κι αληθινό να γίνει."

"από τον κήπο τ' ουρανού
μια ανθοδέσμη κόψε
φεγγάρι μου να τσι την πας
γιατί γιορτάζει απόψε."

"Όσες ευχές αυθόρμητα
οι άλλοι θα σου πούνε
εγώ απλά σου εύχομαι
αληθινές να βγούνε."

"Ευχή εγώ δε θα σου πω
για τα γενέθλια σου
απλά υπόσχεση να ζω
για μια ζωή κοντά σου..."

"Για τα γενέθλια του πατέρα μου
μια μαντινάδα βγάνω
να του σκορπά η μοίρα τσι χαρές
να περπατεί απάνω"

"Ευχές κι αγάπη στέλνω σου
να 'ρθούνε να σε βρούνε,
χρόνια πολλά,χρόνια καλά
μανούλα,να σου πούνε..."

"Άμα μπορούσα μιά ευχή
να κάνω και να πιάσει
θέλω όταν σ'έχω αγκαλιά
να κάμει ο χρόνος στάση..."

"Είσαι μακριά και οι ευχές
δεν πάνε χέρι χέρι
γι' αυτό στέλνω τη σκέψη μου
εκείνη να στις φέρει."

"Φτωχά τα λόγια μα οι ευχές
είναι πολύ μεγάλες
κι αν είναι μπόρα η ζωή
να ναι χαρές οι στάλες"

"χρόνια πολλά πολλές ευχές
στσι αγγέλους δεν ταιριάζουν
γιατί είναι πάντα άγγελοι
που των ανθρώπων μοιάζουν."

"Όσες οι στάλες τις βροχής
και στα βουνά τα χιόνια
τόσα πολλά σου εύχομαι
ευτυχισμένα χρόνια."
----------------------------------

"Ολόκληρή μου τη ζωή
σε σένα παραδίνω
κι ας τσ΄ άλλους να γιορτάζουνε
τον Άγιο Βαλεντίνο!

"Του Βαλεντίνου σήμερα
χρόνια πολλά μου λένε
μ΄απάντηση δε δίνω μπλιό
μόνο τα μάτια κλαίνε."

"Του Βαλεντίνου τη γιορτή
γιορτάζω κάθε χρόνο
με συντροφιά τη σκέψη μου
και με μεγάλο πόνο."

"Του Βαλεντινου σημερα
χρονια πολλα μου λενε
μ'απαντηση δεν δινω μπλιο
μονο τα ματια κλαινε..."

Η Καθαρή Δευτέρα σημαίνει το τέλος της Αποκριάς και την έναρξη της Σαρακοστής. Παραδοσιακά συμβολίζει την εκδήλωση της αγάπης μας προς τη φύση, εξ'ού και το πέταγμα του χαρταετού, και την αφετηρία της ψυχικής και σωματικής προετοιμασίας για την Εβδομάδα των Παθών και την Ανάσταση, με νηστεία και κατάνυξη.

Η Καθαρή Δευτέρα σαν γιορτή, έχει ρίζες στην αρχαιότητα και τα κατ'αγρούς Διονύσια, ενώ ονομάστηκε αργότερα καθαρά γιατί από το πρωί οι νοικοκυρές συνήθιζαν να καθαρίζουν τα σκεύη τους από τα μαγειρέματα της Αποκριάς και να ξεπετούν τα κρεατικά αποφάγια.

Το δε μενού τη μέρα αυτή περιλαμβάνει αποκλειστικά τα κούλουμα, λέξη που παράγεται από το λατινικό colum, και σημαίνει καθαρός. Τα κούλουμα οφείλουν να είναι λιτά και νηστίσιμα, η άσπρη φασολάδα και η λαγάνα, άζυμο ψωμί, ξεχωρίζουν, ενώ συνηθίζονται και τα σαλατικά, ο ταραμάς και οι ελιές.

Σε κάποια μέρη της Ελλάδας, όμως, οι κάτοικοι έχουν και άλλες προετοιμασίες. Πολλές από αυτές είναι ιδιαίτερα πρωτότυπες και διασκεδαστικές, περνάνε κοινωνικά μηνύματα και συχνά προκαλούν συγκίνηση γιατί, ακόμα και μετά από δεκάδες χρόνια, πραγματοποιούνται με την ίδια φροντίδα και το ίδιο κέφι. Πάμε λοιπόν ένα ταξίδι για να γνωρίσουμε τα έθιμα της Καθαρής Δευτέρας.

Ξεκινώντας από το βορά, σε διάφορα χωριά της Ξάνθης υπάρχουν αξιοπερίεργα έθιμα και γιορτές, όπως αυτό των Μουντζούρηδων, στον Πολύσιτο του Δήμου Βιστωνίδας. Η προετοιμασία εκεί ξεκινάει το προηγούμενο βράδυ με την παρασκευή των εδεσμάτων από τις γυναίκες, το βράσιμο της παραδοσιακής φασολάδας και το ζύμωμα των λουκουμάδων έτσι ώστε το επόμενo πρωί να είναι έτοιμα και να μοιραστούν, μαζί με άφθονο κρασί, στους παρευρισκόμενους.

Τους επισκέπτες που θα παρευρεθούν τους περιμένουν στις δύο εισόδους του οικισμού μεταμφιεσμένοι, όπου προσπαθούν να τους μουτζουρώσουν με την καπνιά που έχουν πάρει από τα καζάνια που έβρασε η φασολάδα, έτσι ώστε όλοι όσοι συμμετέχουν στην γιορτή να είναι μασκαρεμένοι.

Στη συνέχεια αναβιώνουν διάφορα έθιμα, όπως αυτό των καλόγερων, όπου οι κάτοικοι καλύπτουν το σώμα τους με δέρματα ζώων και κουδούνια, κάτι που συμβαίνει και στη Σκύρο, και γυρίζουν όλο το χωριό κάνοντας όσο το δυνατό περισσότερο θόρυβο για να ξορκίσουν το κακό.

Άλλο έθιμο, που πραγματοποιείται στην Σταυρούπολη, είναι η Καμήλα, κατά το οποίο μεταμφιεσμένοι Άραβες περιδιαβαίνουν το χωριό τραβώντας και διαλαλώντας την καμήλα τους με πειράγματα και σατιρικά στιχάκια. Ωστόσο, την ίδια μέρα σε διάφορα μέρη της Ξάνθης γίνονται και παρελάσεις με άρματα και μασκαρεμένους.

Στη Βόνιτσα την Καθαρή Δευτέρα ζωντανεύει το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη. Υπάρχουν πολλές απόψεις για την καταγωγή αυτού του εθίμου, η επικρατέστερη όμως θέλει τον Γληγοράκη ψαρά που απαρνήθηκε τη θάλασσα για να βρει την τύχη του στη στεριά. Η θάλασσα όμως τον εκδικήθηκε και τον έριξε στα ξένα και την εργατιά.

Οι σημερινοί ψαράδες της Βόνιτσας καταδικάζουν το Γληγοράκη με τον δικό τους τρόπο. Φτιάχνουν έναν αχυρένιο ψαρά, τον δένουν σε ένα γάιδαρο και τον περιδιαβάζουν στο χωριό με μοιρολόγια, θρήνους και άλλα σατιρικά βασανιστήρια, καταλήγοντας στο Κοιμητήριο του ψαράδικου συνοικισμού. Όσο πλησιάζει το βράδυ, το γλέντι φουντώνει με τραγούδια και χορούς, ενώ ο κακόμοιρος ο Γληγοράκης ρίχνεται σε μία βάρκα στ'ανοιχτά και φλέγεται.

Η Θήβα από την άλλη τιμά την Καθαρή Δευτέρα με έναν Βλάχικο Γάμο με τα όλα του. Το έθιμο εδώ προέρχεται από το 1830 και την απελευθέρωση των βορειότερων περιοχών, απ' όπου οι Βλάχοι κατέβηκαν νότια για να βρουν πιο εύφορη γη. Στη Θήβα παντρεύτηκαν με προξενιό γυναίκες, αυτό έγινε έθιμο, μετά παρωδία και έτσι στις μέρες μας ο γάμος πραγματοποιείται παραδοσιακά, με το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της νύφης, που όμως είναι άντρας. Ταυτόχρονα, οι παρευρισκόμενοι γιορτάζουν τα κούλουμα, πίνουν και τραγουδούν καυστικά τραγούδια για τη ζωή και την τρέχουσα επικαιρότητα.

Στο Γαλαξίδι συναντά κανείς άλλο ένα ζευγάρι γαμπρού και νύφης, αυτή τη φορά όμως τα πράγματα ξεφεύγουν από τον έλεγχο, αφού οι παρευρισκόμενοι δεν παίζουν με σερπαντίνες και χαρτοπόλεμο αλλά με αλευροπόλεμο. Το έθιμο αυτό ξεκινά το 1801 και βρίσκει τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία, όταν οι άνθρωποι γιόρταζαν τις Απόκριες χορεύοντας σε κύκλους ανδρών και γυναικών. Τότε φορούσαν μάσκες ή απλά έβαφαν το πρόσωπό τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι και το βερνίκι παπουτσιών.

Σήμερα, ο γαμπρός και η νύφη παρελαύνουν στην παραλία του Γαλαξιδίου και ο κόσμος τους ραίνει με αλεύρι και κάρβουνο, στη συνέχεια αλληλο-μουτζουρώνονται και διασκεδάζουν χορεύοντας.

Ένα νησί που παρουσιάζει ενδιαφέρον την Καθαρή Δευτέρα είναι η Χίος. Σε χωριά όπως τα Μεστά και οι Όλυμποι αναβιώνει το έθιμο του Αγά, απ' όπου δεν γλιτώνει κανείς χωρίς να καταβάλει κάποιο πρόστιμο. Οι ρίζες και αυτού του εθίμου ανάγονται στην Τουρκοκρατία, περί το 1830-1840. Ο Αγάς λοιπόν εισβάλλει βίαια στο χωριό με τους ακολούθους του με τη συνοδεία βεγγαλικών και χαρτοπόλεμου, περνάει από τα σοκάκια και φτάνει στην πλατεία όπου παίρνει τη θέση του.

Ο κόσμος μαζεύεται τριγύρω και ξεκινάνε οι δίκες, με τον Αγά να καταδικάζει τους παρευρισκόμενους για χρηματικά, ιδιοκτησιακά αλλά και ερωτικά παραπτώματα. Η ποινή τους είναι η καταβολή ενός χρηματικού ποσού που καταλήγει στο ταμείο του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού. Χαρακτηριστικά αυτού του εθίμου είναι το χιούμορ και τα πειράγματα, χωρίς βέβαια να παρεξηγείται κανείς.

Παραλλαγές αυτών των εθίμων μπορεί να συναντήσει κανείς και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, το κοινό στοιχείο της διασκέδασης και του κεφιού όμως υπάρχει παντού!